Azərbaycan iqtisadiyyatının liberallaşdırılması, sahibkarlığın inkişafı və investisiya mühitinin yaxşılaşdırılması istiqamətində son illərdə atılan addımların mərkəzində İlham Əliyev tərəfindən imzalanan fərman və sərəncamlar dayanır. Xüsusilə tikinti və obyektlərin istismara qəbulu sahəsində prosedurların sadələşdirilməsi, bürokratik əngəllərin aradan qaldırılması dövlət siyasətinin əsas prioritetlərindən biri kimi təqdim olunur.

Lakin Tovuz rayonunun Azaflı kənd sakini Oktay Alisgəndərovun müraciəti fonunda ortaya çıxan iddialar bu siyasətin kağız üzərində qalması ilə bağlı ciddi suallar yaradır. Sahibkarın təqdim etdiyi məlumatlara görə, obyektin istismara qəbulu üçün bütün tələb olunan prosedurlar yerinə yetirilib, dövlət rüsumları ödənilib, müvafiq qurumlardan müsbət rəylər alınıb ən əsası isə hüquqi əsas kimi Prezident fərmanına uyğun hərəkət edilib. Bu halda ən kritik sual ortaya çıxır: əgər sistem işləyirsə, niyə yekun qərar verilmir?

Bu, artıq texniki gecikmə deyil. Bu, ya idarəetmədə ciddi koordinasiya problemi, ya da daha təhlükəli ehtimal olan qəsdən yaradılan inzibati maneə kimi qiymətləndirilə bilər.

Mövcud vəziyyət göstərir ki, mərkəzi səviyyədə qəbul edilən qərarların taleyi çox vaxt yerli icra strukturlarının davranışından asılı qalır. Tovuz Rayon İcra Hakimiyyəti ilə bağlı səslənən iddialar təsdiqlənməsə də, onların mahiyyəti diqqət çəkir: VƏtəndaşın iddiasında müraciətlərə aydın cavab verilmir, qərarların səbəbi izah olunmur və proseslər qeyri-müəyyən şəkildə uzadılır. İndi bu halda vətəndaş və ya sahibkar nə etməlidir?
Bu isə faktiki olaraq belə bir mənzərə yaradır: Prezident fərman verir, amma sahibkar nəticəni ala bilmir. Bu ziddiyyət isə təkcə bir sahibkarın problemi deyil, dövlət siyasətinin yerlərdə necə icra olunduğuna dair ciddi siqnaldır.

Sahibkarın məhkəməyə müraciət etməsi hüquqi dövlət prinsiplərinə uyğun addımdır. Lakin işin uzanması ilə bağlı yayılan məlumatlar başqa bir problemi gündəmə gətirir: hüquqi müdafiə mexanizmləri operativ deyil, iqtisadi mübahisələr vaxtında həll olunmur və sahibkar faktiki olaraq “gözləmə rejimində” qalır.
Nəticədə, hüquqi yol formal olaraq mövcud olsa da, praktikada effektivliyi sual altına düşür. İqtisadiyyata verilən tövhə budurmu deyə sahibkar yenidən sual edir.
“AQROKİMYA” MMC ilə bağlı açıq mənbələrdə yer alan satınalma məlumatları və “bir mənbədən satınalma” halları ilə bağlı iddialar daha həssas bir məsələyə işarə edir: bazar bütün iştirakçılar üçün eyni dərəcədə açıqdırmı?

Əgər, bəzi şirkətlər dövlət sifarişlərinə daha asan çıxış əldə edirsə, digərləri isə sadə istismar aktını belə ala bilmirsə, bu artıq rəqabət mühitinin pozulması ehtimalını gündəmə gətirir.Bu isə birbaşa olaraq Prezidentin elan etdiyi bərabər və şəffaf iqtisadi mühit prinsipinə zidd görüntü yaradır. Görüntünü isə yenədə qurumlar məmur özbaşınalığından qaynaqlanan prosses kimi qiymətləndirilməkdədir.

Suvarma ilə bağlı səslənən iddialar məsələni daha da genişləndirir. Əgər su resurslarının bölgüsündə qeyri-bərabərlik varsa, bu kənd təsərrüfatı fəaliyyətinə zərbə vurur, fermerlərin gəlirini azaldır və sosial narazılığı artırır. Prezidentin kənd təsərüfatına diqqət və qayğısı fermerlərin diqqətindən yayındırılaraq şəxsi maraqlarını sərəncamlardan, ali tapşırıqlardan önə çəkərək “ağanzərəm belədə gəzərəm” deyərək niyətə xidmət etdirilir..
Daha təhlükəli ssenari isə budur torpaq sahibləri məhsuldarlıq azaldığı üçün torpaqlarını satmağa məcbur qalır. Bu, artıq iqtisadi deyil, sosial sabitlik məsələsinə çevrilə bilər.

Toplanan faktlar və iddialar bir ümumi nəticəyə gətirir ki, qanunvericilik bazası mövcuddur, siyasi iradə açıq şəkildə ifadə olunub və lakin icra mexanizmlərində ciddi boşluqlar var. Ən sərt ifadə ilə desək islahatlar var, amma onların yerlərdə icrası ya zəifdir, ya da selektiv xarakter daşıyır. Bu isə real sektorda fəaliyyət göstərən sahibkar üçün mesajı ötürür ki, qaydalar hamı üçün eyni deyil.

İlham Əliyev tərəfindən həyata keçirilən iqtisadi siyasətin mahiyyəti ondan ibarətdir ki, şəffaflıq, bərabər imkanlar və sahibkarlığın qorunması əsas meyar kimi götürülməkdədir. Buna baxmayaraq sahibkarın sıxışdırılması yönündə atılan addımların olması ilə bağlı iddiallar səngimək bilmir. Yerli icra orqanlarında gecikən qərarlar, izahsız imtinalar və seçici yanaşma iddiaları dövlətin siyasətinin effektivliyinə kölgə salır.

Bu kölgəni yaradan isə fərmanların özü deyil, onların icra edilməməsi və ya təhrif olunmasıdır. Nəticə etibarı ilə əsas sual dəyişmir hətta sulların sayını artırır. Bu araşdırmadan sonra ən vacib sual açıq qalır: Dövlət başçısının iqtisadi siyasəti niyə bəzi hallarda yerlərdə işlək mexanizmə çevrilmir?

Əgər bu suala cavab verilməzsə, sahibkarların inamı azalması, investisiya mühiti zərər görməsinə və ən əsasıda islahatların real təsirin zəifləməsinə gətirib çıxarması ehtimalları gücləndirəcəkdir. Bu materialda səsləndirilən məqamlar iddialara və açıq mənbələrə əsaslanır. Lakin onların mahiyyəti kifayət qədər ciddidir və rəsmi qurumların susqunluğu vəziyyəti daha da mürəkkəbləşdirir.

Çünki bəzən problem təkcə qanunda deyil, problem qanunun necə tətbiq olunmasındadır.