Son vaxtlar yeniyetmələrin, xüsusən 12-13 yaşlı uşaqların narkomaniya, siqaret və spirtli içkilərə meyl etməsi kimi təhlükəli hallara rast gəlirik. İndi onların sırasına elektron siqaret və “aromatlı qəlyan” kimi zərərli vasitələr də əlavə olunub. İctimai yerlərdə yeniyetmələrin "aromatlı qəlyan", elektron siqaretdən istifadə etdiyinin şahidi oluruq. Sosial şəbəkələrdə narkotik vasitələrnin, alkoqolun təsiri altında olan yeniyetmələrin görüntüləri yayılır. Bütün bu hallar cəmiyyətdə ciddi narahatlıqlar yaradır. Bəs, yeniyetmələr niyə narkomaniya, siqaret və alkoqolizmə meyl edirlər, bunun qarşısını necə ala bilərik?

Araşdırmalar göstərir ki, bəzi yeniyetmələrin bu davranışlara meylli olması bir sıra səbəbdən qaynaqlanır. Bunlardan biri təbii ki, onlara bu “yol”a düşən həmyaşıdları və ya özlərindən böyük yaşda olanların təzyiqidir. Onlar həmin çevrəyə daxil olmaq üçün təzyiqlərə məruz qalır, narkotik, siqaret və ya alkoqol ilə təcrübə edir, sonra bu “girdab”dan çıxa bilmirlər. Bəzi yeniyetmələr isə bunu maraq üçün edir, nə qədər təhlükəli olduğunu hələ dərk etmirlər. Burada emosional və psixoloji amillər də rol oynayır. Yeniyetmələr üzləşdikləri psixoloji çətinliklərin öhdəsindən gəlmək, stress, depressiya, narahatlıq hisslərindən qaçmaq üçün bu vasitələrə əl atır, daha sonra asılılıqdan qurtula bilmirlər. Burada ailə mühiti xüsusi rol oynayır. Pis vərdişləri olan ailə üzvləri onlar üçün mənfi rol modeli ola bilər. Həmçinin bəzi filmlərdə, musiqi və ya sosial mediada narkotika, siqaret, spirtli içkilərin təbliği yeniyetmələrin hələ formalaşmamış qavrayışlarına mənfi təsir göstərir. Bütün bunların kökündə isə onlarda bu kimi zərərli vərdişlərin acınacaqlı nəticələri ilə bağlı məlumatlılığın olmaması və ya az olması dayanır.

Yeniyetmələri narkomaniya, siqaret və alkoqolizmdən qorumaq ilk növbədə valideynlərin və məktəblərin mühüm məsuliyyətidir. Valideynlər yeniyetmə övladları ilə açıq və onları mühakimə etmədən ünsiyyət qurmalıdırlar. Onları yaşadıqları hissləri, narahatlıqları bölüşməyə, bu haqda danışmağa təşviq etməlidirlər. Onları narkomaniya, siqaret və alkoqol asılılığı ilə bağlı risklər haqqında məlumatlandırmalıdırlar. Uşaqlarınıza müsbət rol modeli olun, əziz valideynlər. Siqaret və alkoqolla bağlı davranışlarınıza diqqət yetirin. Çünki hərəkətləriniz sözlərinizdən daha yüksək səslə danışır, bunu unutmayın. Yeniyetmələri həmyaşıdları, ailə üzvləri ilə güclü və müsbət münasibətlər, ünsiyyət qurmağa təşviq edin. Onların özlərinə qapanmasına imkan verməyin. Ailədə sağlam münasibətlər yeniyetmələrin narkomaniya, siqaret və alkoqolizmə meyllilik ehtimallarını azaldır. Uşaqlarınızı yaxşı təhsil almağa, müxtəlif hobbilər, idmanla məşğul olmağa təşviq edin. Eyni zamanda övladlarınıza nəzarət edin. Onların dostlarının kim olduğunu bilin, fəaliyyətlərinə diqqət edin. Amma bütün bunları onların şəxsiyyətinə hörmət etməklə reallaşdırın. 12-13 yaş yeniyetməliyin elə dövrüdür ki, onlar bir çox riskləri idarə etməkdə çətinlik çəkirlər. Ona görə də, yeniyetmələrə zərərli vərdişlərlə mübarizə bacarıqlarını öyrətmək lazımdır. Onları öz hisslərini sağlam yollarla ifadə etməyə təşviq etməliyik. Yeniyetmələri istedadlarına və nailiyyətlərinə uyğun istiqamətlərə yönəltmək olduqca faydalıdır.

Təhsil müəssisələri isə bu məsələdə xüsusilə həssas davranmalı, məktəblilərin davranışlarına nəzarət etməli, məktəblərdə psixoloqlar yeniyetmələrin narkomaniya, siqaret və spirtli içkilərə meyl etməsinin qarşısını almaq üçün onlarla mütəmadi olaraq söhbətlər aparmalıdır. Müvafiq qurumlar, hüquq-mühafizə orqanları yeniyetmələr arasında zərərli vərdişlərin yaranmasına səbəb ola biləcək hallarla mübarizəni daha da gücləndirməlidir. Xüsusən məktəblərin ətrafında narkotik vasitələrin satışı ilə bağlı təhlükələri vaxtında aşkar etmək üçün nəzarət tədbirləri artırılmalıdır. Marketlərdə yetkinlik yaşına çatmayan uşaqlara alkoqollu içki və siqaret satanlar daha ciddi şəkildə məsuliyyət daşımalı, bununla bağlı qanunvericiliklə olan cərimlələrin miqdarı daha da yüksəldilməlidir. Və təbii ki, ictimai rəy, ictimai qınaq da öz sözünü deməlidir. Cəmiyyət olaraq bu hallara qarşı birgə mübarizə aparıb, övladlarımızı bu bəlalardan qorumalıyıq.

Fərid Şərifov
Bakunews.az