Qaçqınların və Məcburi Köçkünlərin İşləri üzrə Dövlət Komitəsinin Tikilməkdə Olan Müəssisələr Müdiriyyətinin dövlət satınalması ciddi suallar doğurub.

Dövlət satınalmalarının vahid internet portalına istinadən yayılan məlumatlara görə, Müdiriyyət Bakı şəhəri, Nəsimi rayonu, K.Səfərəliyeva küçəsi 25 ünvanındakı TTİ yataqxanasında məskunlaşmış məcburi köçkün Kazımov Vidadi Barat oğluna aid Göyçay rayonunun Qaraməryəm kəndində yerləşən keçmiş ferma ərazisində görüləcək işlərlə bağlı “Azsur Group” MMC ilə müqavilə bağlayıb.

24 sentyabr 2026-cı il tarixli məlumatda müqavilənin dəyəri 159 143 manat göstərilir.

Burada diqqət çəkən əsas məsələ məbləğin özündən daha çox satınalma metodudur. Məlumata görə, şirkət açıq tender yolu ilə deyil, bir mənbədən satınalma metodu əsasında seçilib.

Qüvvədə olan “Dövlət satınalmaları haqqında” Qanunun 44.2-ci maddəsinə görə, ehtimal olunan qiymət 100 min manat və daha çox olduqda satınalmalar ümumi qaydada açıq və ya ikimərhələli tender vasitəsilə həyata keçirilməlidir. Eyni Qanunun 44.4-cü maddəsi isə bir mənbədən satınalma metodunun məbləğdən asılı olmayaraq yalnız nəzarət orqanının razılığı ilə tətbiqinə imkan verir. ([Azərbaycan Prezidenti][1])

Başqa sözlə, 159 143 manatlıq satınalmanın bir mənbədən keçirilməsi özlüyündə qanun pozuntusu demək deyil. Ancaq bunun konkret hüquqi əsası olmalıdır və həmin əsas sənədlərlə təsdiqlənməlidir.

Qanunun 49-cu maddəsi bir mənbədən satınalmaya hansı hallarda yol verildiyini dəqiq müəyyən edir. Bunlara satınalma predmetinin yalnız konkret təchizatçıda olması və alternativinin mövcud olmaması, qabaqcadan proqnozlaşdırılması mümkün olmayan təcili tələbat, fövqəladə hallar, əvvəlki satınalmanın texnoloji və ya standartlaşdırma baxımından davam etdirilməsi, eləcə də kəşfiyyat və əks-kəşfiyyat ehtiyacları daxildir. ([Azərbaycan Prezidenti][1])

İndi əsas sual budur:

Göyçayın Qaraməryəm kəndində keçmiş ferma ərazisində görüləcək hansı iş elə xüsusi xarakter daşıyıb ki, həmin işi rəqabətli tenderə çıxarmaq mümkün olmayıb və bir mənbədən satınalma zərurəti yaranıb?

Daha mühüm sual isə budur: nəzarət orqanı bu satınalmaya hansı əsasla razılıq verib?

Qanunun 49.3-cü maddəsinə əsasən satınalma komissiyası seçdiyi təchizatçının niyə seçildiyini əsaslandırmalı, digər təkliflər olduğu halda onları müqayisəli qiymətləndirməli və razılıq üçün nəzarət orqanına müraciət etməlidir. Nəzarət orqanının razılığı isə müqavilənin bağlanması üçün hüquqi əsas sayılır. ([Azərbaycan Prezidenti][1])

Deməli, ictimaiyyətə açıqlanmalı əsas sənədlərdən biri məhz “Azsur Group” MMC-nin bir mənbədən seçilməsinə verilmiş razılığın tarixi, nömrəsi və hüquqi əsaslandırmasıdır.

Üstəlik 2026-cı ildə dövlət satınalmaları qanunvericiliyinə edilən dəyişikliklərə görə, satınalma müqaviləsi qüvvəyə mindikdən sonra satınalan təşkilatın və təchizatçının adı, VÖEN-i, satınalma predmeti, satınalma metodu, müqavilənin məbləği və icra müddəti barədə məlumatlar portala ötürülməli və üç iş günü ərzində dərc edilməlidir. ([Azərbaycan Prezidenti][2])

Bu baxımdan, “bir mənbədən satınalma olubsa, elektron satınalma deyil” yanaşması doğru sayılmır. Əksinə, qanunun 15.1-ci maddəsində məxfi satınalmalar istisna olmaqla satınalmaların portal üzərindən həyata keçirilməsi prinsipi təsbit edilib. ([Azərbaycan Prezidenti][3])

Araşdırmanın digər tərəfi “Azsur Group” MMC-dir.

Şirkətin özünün hazırda fəaliyyət göstərən internet səhifəsində göstərilir ki, “Azsur Group” yalnız yol və körpü tikintisi ilə məşğul deyil. Şirkət suvarma və drenaj sistemlərinin qurulması, su xətləri, hidrotexniki qurğular, sənaye və mülki tikinti, zavod və anbarların inşası, əsaslı və cari təmir, abadlıq işlərini də fəaliyyət istiqaməti kimi təqdim edir. ([azsur.az][4])

Bu səbəbdən şirkətin keçmiş ferma ərazisində iş görməsinin fəaliyyət profilinə uyğun olmadığını əvvəlcədən iddia etmək doğru olmaz. Bunun üçün ilk növbədə 159 143 manatın konkret olaraq hansı tikinti, təmir və ya infrastruktur işlərinə xərclənəcəyini göstərən texniki tapşırıq və smeta açıqlanmalıdır.

Açıq mənbələrdə yayılan əvvəlki araşdırmalarda “Azsur Group” MMC-nin dövlət satınalmalarında kifayət qədər fəal olduğu, təkcə ötən il 54 satınalma üzrə qalib seçildiyi və həmin müqavilələrin ümumi dəyərinin 13 milyon manatdan artıq olduğu bildirilir. Lakin bu rəqəmlərin hər biri dövlət satınalmaları portalında müqavilə-müqavilə yoxlanılmadan yekun rəsmi statistika kimi təqdim edilməməlidir.

Şirkətin dövlət qeydiyyatı ilə bağlı açıq məlumatlarda “Azsur Group” MMC-nin 2018-ci ildə yaradıldığı, nizamnamə kapitalının 10 manat olduğu göstərilir. Ancaq nizamnamə kapitalının aşağı olması da özlüyündə şirkətin tenderlərdə iştirakını qanunsuz etmir. Əsas məsələ şirkətin konkret satınalma üzrə maliyyə, texniki, peşəkar və maddi-texniki uyğunluq meyarlarına cavab verib-verməməsidir.

“Qaçqınkom”un rəsmi məlumatında Tikilməkdə Olan Müəssisələr Müdiriyyətinin direktoru Rafiq İbrahimov göstərilir. Dövlət Komitəsinin sədri isə Rövşən Rzayevdir. ([idp.gov.az][5])

Ancaq rəhbərin adının məlum olması həmin şəxsin konkret satınalma qərarını şəxsən verdiyini göstərmir. Bunun müəyyənləşdirilməsi üçün satınalma komissiyasının tərkibi, komissiyanın protokolu və müqavilənin kim tərəfindən elektron imzalandığı açıqlanmalıdır.

Ortada hazırda cavabını gözləyən konkret suallar var:

- 159 143 manatlıq iş niyə açıq tenderə çıxarılmayıb?

- Bir mənbədən satınalma hansı hüquqi əsasla tətbiq olunub?

- Nəzarət orqanının buna razılıq verən qərarının nömrəsi və tarixi nədir?

- “Azsur Group” MMC hansı meyarlarla seçilib?

- Alternativ şirkətlərdən qiymət təklifləri alınıbmı?

- Keçmiş ferma ərazisində konkret olaraq hansı işlər görüləcək?

- 159 143 manatlıq smeta hansı iş həcmlərindən və qiymətlərdən formalaşıb?

- Satınalma komissiyasının üzvləri kimlər olub?

- Müqaviləni dövlət qurumu adından kim imzalayıb?

BNTV.az hesab edir ki, söhbət dövlət büdcəsinin vəsaitindən gedirsə, bu sualların cavablandırılması təkcə medianın deyil, bütün ictimaiyyətin haqqıdır.

Bir mənbədən satınalma qanunla qadağan edilməyib. Amma “bir mənbə” heç bir halda “izahsız mənbə” demək deyil.

Əgər seçim qanunauyğundursa, bunun hüquqi əsası, nəzarət orqanının razılığı, smeta, texniki tapşırıq və şirkətin seçilmə meyarları ictimaiyyətə açıqlanmalıdır.

Əks halda 159 min manatlıq müqavilə ətrafındakı suallar açıq qalacaq.

Araşdırmanın əsaslandığı mənbələr:
[1]: https://president.az/az/articles/view/60879 "Dövlət satınalmaları haqqında Azərbaycan Respublikasının Qanunu » Azərbaycan Prezidentinin Rəsmi internet səhifəsi"
[2]: https://president.az/az/articles/view/71746/print?utm_source=chatgpt.com "“Büdcə sistemi haqqında”, “Mühasibat uçotu haqqında” və “Dövlət satınalmaları haqqında” Azərbaycan Respublikasının qanunlarında dəyişiklik edilməsi barədə Azərbaycan Respublikasının Qanunu » Azərbaycan Prezidentinin Rəsmi internet səhifəsi"
[3]: https://president.az/az/articles/view/60879?utm_source=chatgpt.com "Dövlət satınalmaları haqqında Azərbaycan Respublikasının Qanunu » Azərbaycan Prezidentinin Rəsmi internet səhifəsi"
[4]: https://www.azsur.az/?utm_source=chatgpt.com "Ana səhifə | Azsur"
[5]: https://idp.gov.az/az/contacts/parent/29?utm_source=chatgpt.com "www.idp.gov.az"

Elnurə Tağıyeva
BNTV.AZ