Dünyanın diqqəti Mərkəzi Asiyaya yönəlib. Bişkekdə (Qırğızıstan) Şanxay Əməkdaşlıq Təşkilatı (ŞƏT) Dövlət Başçıları Şurasının növbəti iclası, o cümlədən təşkilatın yaradılmasının 25-ci ildönümü ilə bağlı Sammit keçiriləcək.

Tədbirlərdə Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevlə yanaşı, 20-yə yaxın dövlətin lideri, BMT-nin Baş katibi Antonio Quterreş və bir sıra beynəlxalq və regional təşkilatların rəhbərləri iştirak edəcəklər. Dövlət başçıları beynəlxalq və regional gündəlikdəki cari məsələləri, təşkilatın gələcək inkişafı üçün prioritet sahələri, eləcə də siyasi, ticarət-iqtisadi, nəqliyyat-logistika, rəqəmsal, ətraf mühit və mədəni-humanitar sahələrdə əməkdaşlığın dərinləşdirilməsi perspektivlərini müzakirə edəcəklər.

Görüşdən sonra ŞƏT-in 25-ci ildönümü ilə bağlı Bişkek Bəyannaməsi, çoxşaxəli əməkdaşlığın daha da gücləndirilməsinə və təşkilatın fəaliyyətinin təkmilləşdirilməsinə yönəlmiş sənədlər və qərarlar, eləcə də dövlət başçılarının bir sıra tematik bəyanatları imzalanacaq.

Qeyd edək ki, Şanxay Əməkdaşlıq Təşkilatı 15 iyun 2001-ci ildə Şanxay (Çin) şəhərində Qazaxıstan, Çin, Qırğızıstan, Rusiya, Özbəkistan və Tacikistan tərəfindən təsis edilib. 2017-ci ildə Hindistan və Pakistan, 2023-cü ildə İran, 2024-cü ildə Belarus təşkilata qoşulub. ŞƏT-in məqsədləri üzv dövlətlər arasında qarşılıqlı inam, dostluq, qonşuluq və səmərəli əməkdaşlığı gücləndirmək, regionda sülh, təhlükəsizlik və sabitliyi təmin etmək və qorumaq, yeni ədalətli beynəlxalq nizamı təşviq etməkdir.

ŞƏT-in tamhüquqlu iştirakçıları 10 ölkə - Rusiya, Belarus, Hindistan, İran, Qazaxıstan, Qırğızıstan, Çin, Pakistan, Tacikistan və Özbəkistandır. Hazırda Əfqanıstan və Monqolustan təşkilatda müşahidəçi, Azərbaycan, Bəhreyn, Misir, Kamboca, Ermənistan, Qətər, Küveyt, Maldiv, Myanma, Nepal, Birləşmiş Ərəb Əmirlikləri, Səudiyyə Ərəbistanı, Türkiyə və Şri-Lanka isə təşkilatın dialoq tərəfdaşı statusuna malikdirlər.

Beynəlxalq aləmdə rolu getdikcə artan ŞƏT-in əsas əhəmiyyətini bir neçə istiqamətdə qiymətləndirmək olar. Birincisi, regional təhlükəsizliyin təmin olunmasıdır. Təşkilat terrorizm, ekstremizm, separatizm, narkotik qaçaqmalçılığı və digər transmilli təhlükələrlə mübarizədə üzv dövlətlər arasında əməkdaşlığı gücləndirməyi qarşıya məqsəd qoyub. İkincisi, bu, siyasi dialoq platformasıdır. Belə ki, ŞƏT müxtəlif siyasi və iqtisadi maraqlara malik böyük dövlətləri bir araya gətirərək dialoq və qarşılıqlı əməkdaşlıq üçün geniş imkan yaradır. Üçüncüsü, iqtisadi əməkdaşlığı gücləndirir. Bu istiqamətdə təşkilat çərçivəsində ticarət, investisiya, nəqliyyat, logistika, enerji və infrastruktur layihələrinin inkişafı üçün yeni imkanlar formalaşır.

ŞƏT ölkələri arasında əməkdaşlıq Şərq-Qərb və Şimal-Cənub nəqliyyat marşrutlarının inkişafına mühüm təsir göstərir. Bu isə Azərbaycanın tranzit və logistika imkanları baxımından xüsusi əhəmiyyət daşıyır. ŞƏT Qərb mərkəzli beynəlxalq siyasi sistemə alternativ əməkdaşlıq platformalarından biri kimi qəbul edilir. Təşkilat üzv və tərəfdaş ölkələrin daha müstəqil xarici siyasət yürütməsi üçün imkanlar yaradır.

Azərbaycan–ŞƏT əməkdaşlığı: Avrasiya məkanında yeni imkanlar

Azərbaycan-ŞƏT tərəfdaşlığı böyük strateji məna daşıyır və ölkəmiz Çin və Mərkəzi Asiyanı Cənubi Qafqaz, Türkiyə, Qara dəniz hövzəsi və Avropa ilə birləşdirən mühüm bağlantı məkanına çevrilir. Başqa sözlə, Azərbaycan təşkilata doğru irəlilədikcə ŞƏT də Azərbaycan üzərindən Qərbə doğru yeni iqtisadi çıxış imkanları qazanır.

Azərbaycanın ŞƏT ilə münasibətləri ardıcıl siyasi xətt üzrə inkişaf edib. 2015-ci ildə dialoq üzrə tərəfdaş statusunun əldə olunması, 2016-cı ildə Pekində müvafiq memorandumun imzalanması, 2024-cü ilin iyulunda müşahidəçi statusu üçün rəsmi müraciət və 2025-ci ildə vahid "ŞƏT tərəfdaşı" formatına keçid bu əlaqələrin mərhələlərini formalaşdırıb. Sənəd regional təhlükəsizlik və sabitlik, terrorizm, ekstremizm və separatçılıqla mübarizə, transmilli cinayətkarlığa qarşı fəaliyyət, eləcə də müxtəlif iqtisadi və humanitar istiqamətlərdə əməkdaşlıq imkanlarını əhatə edir.

Azərbaycanın ŞƏT ilə əməkdaşlığı ölkənin çoxşaxəli və balanslaşdırılmış xarici siyasətinin mühüm istiqamətlərindən biridir. ŞƏT Avrasiya məkanında təhlükəsizlik, iqtisadiyyat, nəqliyyat, enerji və humanitar sahələr üzrə əməkdaşlığı birləşdirən ən böyük regional platformalardan hesab olunur.

İqtisadi əməkdaşlıq və yeni perspektivlər

Azərbaycan üçün ŞƏT məkanı həm də geniş iqtisadi imkanlar deməkdir. Təşkilatda Çin, Rusiya, Hindistan və Mərkəzi Asiyanın mühüm dövlətlərinin təmsil olunması Azərbaycanın ticarət, investisiya və biznes əlaqələrinin genişləndirilməsi baxımından böyük potensial yaradır.

Azərbaycan nümayəndələri müxtəlif illərdə ŞƏT-in iqtisadi forumlarında, sənaye və innovasiya sərgilərində iştirak edib. Bu əməkdaşlıq xüsusilə aşağıdakı sahələrdə perspektivlidir: ticarət dövriyyəsinin artırılması, qarşılıqlı investisiyaların genişləndirilməsi, rəqəmsal iqtisadiyyat, sənaye əməkdaşlığı, innovasiya və yeni texnologiyalar, kənd təsərrüfatı, logistika, nəqliyyat və s.

Azərbaycanın ŞƏT-in iqtisadi forumlarında və digər tədbirlərdə iştirakı iqtisadi əlaqələrin inkişafına xidmət edən əsas istiqamətlərdən biridir.

Yeri gəlmişkən, Azərbaycanın ŞƏT üçün ən böyük üstünlüklərindən biri onun geostrateji mövqeyidir. Ölkə Avropa ilə Asiyanı birləşdirən mühüm nəqliyyat və logistika qovşağıdır. Buraya Orta Dəhliz, Şimal-Cənub Beynəlxalq Nəqliyyat Dəhlizi, Bakı Beynəlxalq Dəniz Ticarət Limanı, müasir dəmir yolu və avtomobil infrastrukturu daxildir.

Çin və Mərkəzi Asiya ölkələrinin Avropa bazarlarına çıxışında Azərbaycanın tranzit imkanları getdikcə daha mühüm rol oynayır. Bu isə Bakı ilə ŞƏT məkanındakı dövlətlər arasında əməkdaşlığın yalnız siyasi deyil, həm də praktik iqtisadi əsaslara söykəndiyini göstərir.

Beləliklə, Azərbaycan–ŞƏT əməkdaşlığı təkcə beynəlxalq təşkilat çərçivəsində əlaqələr deyil, həm də Azərbaycanın Avrasiya məkanında siyasi, iqtisadi və nəqliyyat imkanlarının genişlənməsi deməkdir. Azərbaycanın balanslaşdırılmış xarici siyasəti ona həm Qərb, həm Şərq, həm də regional təşkilatlarla qarşılıqlı faydalı münasibətlər qurmağa imkan verir. ŞƏT ilə əməkdaşlığın genişlənməsi isə ölkənin tranzit, enerji, ticarət və geosiyasi imkanlarını daha da gücləndirə bilər.

Azərbaycanın ŞƏT-dəki gələcək rolu, ilk növbədə, onun Avrasiyanın müxtəlif siyasi və iqtisadi mərkəzlərini birləşdirən etibarlı tərəfdaş və strateji nəqliyyat qovşağı kimi əhəmiyyətindən asılı olacaq.(Report)