Rəsmi vəzifə tutmamasına baxmayaraq, Mojtaba Khamenei uzun illərdir İran siyasətində qeyri-rəsmi şəkildə təsirli fiqur kimi tanınır.

İranda Assembly of Experts, ABŞ və İsrail hücumlarında həyatını itirən Ali Khameneinin yerinə onun oğlu Müctəba Xameneinin dini lider seçildiyini rəsmi şəkildə elan edib. Beləliklə, Müctəba Xamenei Iran İslam Respublikasının üçüncü dini lideri olub.

Ekspertlər Şurasının açıqlamasında bildirilib ki, Müctəba Xamenei “güclü səs çoxluğu ilə” seçilib və xalq yeni lider ətrafında birləşməyə çağırılıb.

56 yaşlı Müctəba Xamenei müharibə başlayandan bəri ictimaiyyət qarşısında görünməyib. Onun atası Ali Xamenei, Tehran şəhərində dini liderlik ofisini hədəf alan İsrail hava hücumu nəticəsində həyatını itirib. Həmin hücumda Müctəba Xameneinin həyat yoldaşı Zehra Haddad-Adel də öldürülüb.

1969-cu ildə Mashhad şəhərində doğulan Müctəba Xamenei gənclik illərində Iran–Iraq War zamanı cəbhədə xidmət edib. Daha sonra Qom şəhərində dini təhsil alaraq dini dairələrdə yüksəlməyə başlayıb.

Analitiklərin fikrincə, bu dövrdə o, Islamic Revolutionary Guard Corps və təhlükəsizlik strukturları ilə güclü əlaqələr qurub. Bu əlaqələrin İranın güc strukturunda ona mühüm dəstək şəbəkəsi yaratdığı qeyd olunur.

Rəsmi vəzifə tutmamasına baxmayaraq, Müctəba Xamenei uzun illərdir İran siyasətində təsirli şəxs kimi xatırlanır. Qardaşları daha çox mədəni və ya inzibati vəzifələrlə məhdudlaşdığı halda, onun adı tez-tez təhlükəsizlik qurumları və qapalı güc şəbəkələri ilə əlaqələndirilir.

Qərb mediasında bəzən onun böyük sərvətə sahib olduğu və Avropada mülklərinin olduğu barədə iddialar yayımlanıb. Lakin İranın iqtisadi sisteminin şəffaf olmaması səbəbindən bu iddiaların doğrulanmasının çətin olduğu qeyd edilir.

İran daxilində isə Müctəba Xamenei daha çox biznesmen kimi deyil, siyasi və təhlükəsizlik çevrələri ilə yaxın əlaqələri sayəsində təsirli fiqur kimi qiymətləndirilir.

Müctəba Xamenei Tehranda bir liseyi bitirdikdən sonra Qum şəhərində dini təhsil alıb. Təhsil prosesində Mohammad-Taqi Mesbah-Yazdi və Mahmoud Hashemi Shahroudi kimi tanınmış din xadimlərinin yanında təhsil görüb.

Təxminən 15 il ərzində İslam hüququnun ən yüksək səviyyələrindən biri sayılan “dərs-i xaric” səviyyəsində dərs verib. Bu səviyyə dini liderliyə gedən yolda mühüm akademik mərhələ hesab olunur.

Qumdakı dini qurumların məlumatına görə, o 2022-ci ildə “Ayətullah” titulunu alıb.

Müctəba Xameneinin adı ilk dəfə geniş şəkildə 2005 Iranian presidential election zamanı gündəmə gəlib. Reformist namizəd Mehdi Karroubi, onun seçki prosesinə **Mahmoud Ahmadinejad**ın xeyrinə müdaxilə etdiyini iddia etmişdi.

2009 Iranian presidential election protests zamanı da nümayişçilər tez-tez Müctəba Xameneini hədəf alan şüarlar səsləndirmişdilər.

Müctəba Xameneinin liderliyə yüksəlməsi İran siyasətində “ata-oğul hakimiyyəti” müzakirələrini yenidən gündəmə gətirib.

Iranian Revolution monarxiyanı rədd etmək ideyası üzərində qurulmuşdu. Buna görə də liderin oğlunun hakimiyyətə gəlməsi bəzi çevrələrdə ideoloji ziddiyyət kimi qiymətləndirilir.

Bununla yanaşı, tərəfdarları bildirir ki, Müctəba Xamenei iyirmi ildən artıqdır dövlətin qərar qəbul etmə mexanizminin mərkəzindədir və təhlükəsizlik strukturları ilə güclü əlaqələri sayəsində sistemin davamlılığını təmin edə biləcək ən güclü namizəddir.

Müctəba Xameneinin liderliyi İranın ABŞ və İsraillə müharibə vəziyyətində olduğu bir dövrdə başlayıb.

Analitiklərin fikrincə, bu vəziyyət iki fərqli nəticə yarada bilər:

* Xarici təzyiq hərbi və sərt xətt tərəfdarı olan çevrələri yeni lider ətrafında birləşdirə bilər.

* Digər tərəfdən müharibə və sanksiyalar iqtisadi və siyasi təzyiqi artıraraq hakimiyyət üçün böyük sınağa çevrilə bilər.