Suriya Prezidenti Əhməd əş-Şaraa bu gün Rusiya Federasiyasına işgüzar səfər edəcək. O, səfər çərçivəsində Rusiya Prezidenti Vladimir Putinlə görüşəcək. Kremlin mətbuat xidmətinin açıqlamasına əsasən, onlar müxtəlif sahələrdə ikitərəfli əlaqələrin vəziyyətini və inkişaf perspektivlərini, həmçinin Yaxın Şərq regionunda cari vəziyyəti müzakirə etməyi planlaşdırıblar.

Bu, prezidentliyi dövründə Əhməd əş-Şaraanın Rusiyaya ikinci səfəridir. O, Rusiyaya ilk səfərini 2025-ci il oktyabrın 15-də edib. Moskvanın müttəfiqi olmuş Bəşşar Əsəd rejimi devriləndən, Rusiyaya sığınandan təxminən bir il sonra Əhməd əş-Şaraanın səfəri rəsmi Dəməşqin iki ölkə arasında əlaqələrin və münasibətlərin normallaşması istiqamətində atdığı addım idi.

Həmin vaxt Vladimir Putin onunla Kremldə görüş keçirərək bildirmişdi ki, iki ölkə arasında münasibətlər həmişə dostluq xarakteri daşıyıb, Moskva Suriya xalqının maraqlarını əsas götürüb. O qeyd edib ki, 4000-dən çox gənc suriyalı Rusiya universitetlərində təhsil alır və onlar ölkənin bərpasında rol oynamalı olacaqlar. Rusiya liderinin sözlərinə görə, Suriya çətin dövr yaşayır, ancaq keçirilmiş parlament seçkiləri siyasi qüvvələr arasında qarşılıqlı əlaqəni gücləndirəcək.

Əş-Şaraa cavab çıxışında demişdi ki, Dəməşq Moskva ilə münasibətlər kompleksini yenidən başlamağa çalışacaq: "Yeni Suriyanın inkişafında Rusiyanın ciddi rolu olacaq".

Daha sonra danışıqlar qapalı rejimdə davam etmişdi, səhər yeməyində işgüzar formatda 2,5 saat sürmüşdü. Onda tərəflərin münasibətlərin inkişafını, iqtisadi-ticarət və humanitar sahələrdə vəziyyəti, Yaxın Şərqdəki son hadisələri, habelə Tartus və Hmeymimdəki Rusiya hərbi bazalarının gələcəyini müzakirə etdiklərinə dair məlumatlar yayılmışdı.

Suriya Prezidenti səfərdən sonra verdiyi müsahibədə Rusiya ilə münasibətlərə yüksək qiymət verdiyini vurğulamışdı: "BMT Təhlükəsizlik Şurasının daimi üzvü olduğu üçün Rusiya bizə lazımdır. Bir sıra məsələlərdə onun dəstəyinə ehtiyacımız var. Onunla strateji maraqlarımız üst-üstə düşür".

Hafiz Əsəd və oğlu Bəşşar Əsədin prezidentliyi dövründə Suriya dünyanın bir hissəsindən müəyyən mənada təcrid edilmişdi. Ata Əsəd Suriya Ərəb Respublikasının (SƏR) əlaqələrini əsasən SSRİ ilə qurmuş, onun himayəsinə sığınmışdı. Bəşşar Əsəd hakimiyyətə gələndən sonra ABŞ, Türkiyə ona islahatlar aparmağı, atasındanqalma idarəetmə sistemindən imtina etməyi məsləhət görmüşdülər. Ancaq o, Rusiya və İranla əlaqələrə üstünlük verdi, Türkiyə və Qərbə qarşı çıxdı. Bununla da dünyanın bir hissəsi ilə münasibətləri kəsmiş oldu. Nəticədə İran onu müdafiə edə bilmədi. Ölkəsi parçalanmaq təhlükəsi ilə üz-üzə qaldı. Suriya nefti və başqa təbii sərvətləri özbaşına olan siyasi-silahlı qruplaşmalar tərəfindən talan edildi. Həmin qruplar, daha dəqiqi, keçmiş PKK terror dəstəsinin Ərəb Respublikasındakı YPG-PYD qolu, onların yaratdığı "Suriya Demokratik Qüvvələri" ("SDQ") indi ölkəni parçalamağa cəhd göstərir.

Hazırda Suriya Silahlı Qüvvələri qaçaq neftin pulları hesabına fəaliyyət göstərən bu separatçı silahlı qüvvələrin tərk-silah edilməsi istiqamətində əməliyyat aparır. Bu istiqamətdə Əhməd əş-Şaraa hakimiyyətinə ABŞ, Türkiyə və Avropa ölkələri də dəstək verirlər. ABŞ "SDQ" və ətrafındakı qüvvələrdən İŞİD terror qruplaşmasına qarşı mübarizədə istifadə edildiyini, onlara bu istiqamətdə çoxlu maliyyə yardımı verildiyini bəyan edib. Ağ Ev "SDQ"çilərin qaçaq xam neft satdıqlarını da gizlətməyib.

Əhməd əş-Şaraa B.Əsəddən fərqli olaraq ölkəsinin dünyanın bütün dövlətləri, xüsusilə, BMT Təhlükəsizlik Şurasının daimi üzvləri ilə münasibətləri bərpa etmək məqsədilə çoxsaylı xarici səfərlər həyata keçirir.

Ötən ilin yazında o, Fransa Prezidenti Emmanuel Makronun dəvəti ilə bu ölkəyə rəsmi səfər etmişdi. Bu onun Avropa ölkələrinə ilk rəsmi səfəri olub.

2025-ci ilin yayında Böyük Britaniyanın xarici işlər naziri Devid Lemmi Dəməşqə səfər etmiş, Prezident Əhməd əş-Şaraa ilə görüşmüşdü. Bununla da iki ölkə arasında 14 ildən sonra diplomatik münasibətlər qurulmuşdu.

Britaniya XİN rəhbəri 2025-ci ildə Əsəd rejimindən qalan kimyəvi silahların məhv edilməsi məqsədilə Kimyəvi Silahların Qadağan Edilməsi Təşkilatına 2 milyon funt sterlinq (təxminən 2 milyon 758 min dollar) dəstək veriləcəyini bildirmişdi.

Böyük Britaniya keçən il Suriyada kommersiya və humanitar xidmətlərin dəstəklənməsinə 94,5 milyon funt sterlinq ayırmışdı.

Əhməd əş-Şaraanın keçmiş siyasi-hərbi fəaliyyəti Qərbi narahat edir, onlar insan hüquqlarının, o cümlədən qadın haqlarının qorunacağından və müdafiə olunacağından narahatlıqlarını gizlətmirdi. Ancaq rəsmi Dəməşq qadınlara münasibətdə İŞİD, "Əl-Qaidə", "Taliban" kimi silahlı qrupları təkrarlamayacağını əməli işləri ilə təsdiqləməklə beynəlxalq ictimaiyyətin etimadını qazana bildi.

Əhməd əş-Şaraanın ötən il Səudiyyə Ərəbistanında ABŞ Prezidenti Donald Trampla görüşü, payızda isə Ştatlara səfəri rəsmi Dəməşqə göstərilən etimada nümunələrdəndir.

Əş-Şaraa hakimiyyəti Əsəd rejimini dəstəkləmiş Çin hakimiyyəti ilə də münasibətləri normallaşdırmağa nail olub. Bu ölkənin səfirliyi Dəməşqdə fəaliyyətə başlayıb. Əlaqələr bərpa olunandan sonra rəsmi Pekin Suriya əhalisinə 380 milyon yuan (55 milyon dollar) humanitar yardım ayırıb.

Bu il yanvarın 9-da isə Əhməd əş-Şaraa Dəməşqdə Avropa İttifaqının rəhbərləri – Antoniu Koşta və Ursula fon der Lyayeni qəbul edib. Aİ rəsmiləri Suriyanın bərpası və yenidən qurulmasına kömək etmək üçün mümkün olan hər şeyi edəcəklərini boyun olublar.

Suriya və İsrail arasında da təhlükəsizlik məsələlərinə dair görüşlər keçirilir, danışıqlar aparılır.

Bu kimi məlumatlar mövcud hakimiyyətin bir il ərzində beynəlxalq ictimaiyyətlə əlaqələri genişləndirməsini, dəstəklənməsini təsdiqləyir.

Suriya prezidentinin Rusiyaya ikinci səfəri bu planın davam etdiyini göstərir.

Moskva ilə Dəməşqi 1950-ci illərdən möhkəm əməkdaşlıq bağlayır. Bu, hərbi sahəni də əhatə edirdi. Onda sovetlər Suriya ordusunun qurulmasında fəal iştirak edib.

2024-cü il dekabr dəyişikliyindən, Əsəd rejimi devrildikdən sonra Rusiyanın bu ölkədəki hərbi bazalarının taleyi şübhəli idi. Hətta hadisələr vaxtı ora hücum ediləcəyi də gözlənilirdi. Onda RF hərbçilərinin bir hissəsini Liviyaya köçürmüşdü.

Rusiyanın Suriyada iki hərbi obyekti var - Tartus liman şəhərində RF Hərbi Dəniz Donanmasının maddi-texniki təminat məntəqəsi və Latakiya əyalətində Cəblə şəhəri yaxınlığında yerləşən Hmeymim aviabazası. Bu bazalardan Bəşşar Əsəd rejiminin müdafiəsi məqsədilə hərbi əməliyyatlarda istifadə edildiyi istisna olunmur.

Ötən ilin sonunda Vladimir Putin Moskvada Suriyanın xarici işlər naziri Əsəd Həsən Əş-Şeybanini və müdafiə naziri Murhaf Əbu Kasranı qəbul etmişdi. Görüşdə qarşılıqlı maraq doğuran geniş siyasi, hərbi və iqtisadi məsələlər, xüsusilə hərbi sənaye sahəsində strateji əməkdaşlığa xüsusi diqqət yetirilmişdi. Suriya Ordusunun müdafiə qabiliyyətini gücləndirmək və hərbi sənayedəki müasir tendensiyalara uyğunlaşdırmaq üçün hərbi-texniki tərəfdaşlığın inkişaf yollarını nəzərdən keçirmişdilər. Onda Vladimir Putin Rusiyanın Suriyaya dəyişməz və ardıcıl dəstəyini təsdiqləyərək ölkənin birliyi, ərazi bütövlüyü və tam suverenliyinin qorunmasının vacibliyini vurğulamışdı.

Əhməd əş-Şaraanın səfirindən bir gün öncə Rusiyanın hərbçilərini Suriyanın şimal-şərqindəki Əl-Kamışlı aerodromundan çıxardığına dair məlumat yayılmışdı. Bildirilib ki, RF hərbi texnika və ağır silahları Hmeymim bazasına köçürür, qalanı isə xidmətini davam etdirmək üçün Rusiyaya qayıdacaq.

Həmin bölmələr Əl-Kamışlı hava limanında 2019-cu ildən etibarən yerləşdirilib. Bu, Moskvanın Suriyanın Aralıq dənizi sahilindəki Hmeymim hava bazası və Hərbi Dəniz Qüvvələrinin maddi-texniki təminat məntəqəsi ilə müqayisədə nisbətən kiçik kontingentdir.

Yanvarın 26-da "Reuters"in müxbiri əl-Kamışlı aerodromu üzərində hələ də Rusiya bayraqlarının dalğalandığını, uçuş-eniş zolağında isə RF tanınma işarələri olan iki təyyarənin olduğunu müşahidə edib.

Rusiya Müdafiə Nazirliyi bu məlumatlara hələ ki rəsmi münasibət bildirməyib.

Rusiya hərbi bazalarının Suriyada qalması Moskva üçün vacib məsələlərdən sayılır. Kreml bununla Yaxın Şərqdə hərbi mövcudluğunu nümayiş etdirir. Habelə, perspektivdə bu gücdən maraqlarının təmin olunması üçün yararlanmağı hədəfləyir.

Belə qənaətə gəlmək olar ki, Əhməd əş-Şaraanın bu səfəri zamanı RF-nin ölkəsindəki hərbi bazalarının taleyinə elə də çox yer ayrılmayacaq. Ehtimal etmək olar ki, Bəşşar Əsədin, onunla birlikdə Suriyada qanlı faciələrə bais olmuş, Moskvaya sığınanların təhvil verilməsi danışıqların əsas mövzularından ola bilər. Bundan başqa "SDQ"nin tərk-silah olunması, onun inteqrasiya razılaşmasına əməl etməsi də müzakirə oluna bilər. Çünki Rusiya Suriyada da fəaliyyət göstərən PKK-nı terrorçu qruplaşma olaraq tanımayıb. Hətta 2014-cü ildə və ondan sonra bu qruplaşmanın qollarından, o cümlədən PYD-dən Türkiyə və Suriya müxalifətinə qarşı istifadə edilib. 2016-cı ildə PYD Rusiyada - Moskva və Sankt-Peterburqda öz nümayəndəliyini açıb.

Həmin dövrdə Kremlin Suriya siyasəti qarışıq idi. Bir tərəfdən Bəşşar Əsədi müdafiə edir, digər yöndən isə ona müxalifət sayılan PYD kimi qruplaşmaya himayədarlıq edirdi.

Odur ki, Əhməd əş-Şaraa rusiyalı həmkarı Vladimir Putinlə bu qruplaşma ilə bağlı fikirlərini çatdıra bilər. Hazırda Suriyada sabitlik, təhlükəsizlik, suverenlik, ərazi bütövlüyü üçün bu qruplaşmanın tərk-silah və inteqrasiya olması vacibdir.

Bu səfər həm də mövcud hakimiyyətə cəmiyyətin inamının artmasına təkan verər. Çünki Suriyada qərbsevərlər kimi, rusiyayönlülərin olduğu da istisna edilmir. Bu baxımdan, Suriya cəmiyyətində birliyi təmin etmək məqsədilə bu səfər əhəmiyyətli sayılır. Düzdür, Ukrayna ilə müharibə fonunda RF-nin iqtisadiyyatı çox ciddi problemlər, ilk növbədə, sanksiyalarla üz-üzədir. Bu ona SƏR ilə bu istiqamətdə əməkdaşlıq etmək imkanlarını azaldır. Ona görə də belə qənaətə gəlmək olar ki, Əhməd əş-Şaraanın Rusiyaya səfəri daha çox ictimai-siyasi və hərbi mahiyyət daşıyır.

Belə ehtimal etmək olar ki, Moskva bu ölkədə hərbi bazalarının qalmasına, onunla hərbi-siyasi, diplomatik əlaqələrin bərpasına və genişlənməsinə çalışır, Dəməşq isə Rusiyanın separatçılara dəstəyini dayandırmasını, habelə Suriyanın və Bəşşar Əsədin RF banklarında saxladığı maliyyə vəsaitinin qaytarılmasını istəyir.

Bütün bunların Əhməd əş-Şaraa hakimiyyətinin güclənməsinə, Suriyanın ərazi bütövlüyü, suverenliyinin və təhlükəsizliyinin təmin olunmasına xidmət etdiyi istisna olunmur. Rəsmi Dəməşqin beynəlxalq münasibətlərdə bloklara deyil, ikitərəfli əlaqələrə üstünlük verməsi də regional maraqların təmin olunmasına yardım edər.(Report)